Với hơn 3.290 ha đất trồng lúa, xã Vĩnh Tuy (An Giang) xác định thay đổi phương thức sản xuất là hướng đi để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang cho thấy rõ hiệu quả khi giúp nông dân giảm chi phí, tăng lợi nhuận.
Xác định Nông nghiệp vẫn là trụ đỡ của kinh tế xã. Những năm gần đây, biến đổi khí hậu, giá vật tư biến động, yêu cầu thị trường ngày càng cao khiến tập quán sạ dày, sử dụng nhiều phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới bộc lộ nhiều hạn chế. Thay đổi cách nghĩ, cách làm trở thành yêu cầu đặt ra để sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững. Chính vì thế, việc tham gia đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (gọi tắt đề án 1 triệu ha) là giải pháp trọng tâm nhằm cụ thể hóa nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Vĩnh Tuy lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 về khâu đột phá “Cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ hiện đại để nâng cao giá trị và phát triển bền vững”. Nông dân trong xã bắt đầu quan tâm đến chi phí đầu vào và lợi nhuận thay vì chỉ chú trọng năng suất.
Ảnh: Lãnh đạo Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Vĩnh Tuy kiểm tra tình hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp của nông dân tại hợp tác xã nông nghiệp Chiến Thắng.
Trong vụ Hè Thu 2026, xã triển khai Đề án 01 triệu ha tại 03 ấp (Chiến Thắng, Vĩnh Hùng, Tiên Phong) của Hợp tác xã nông nghiệp Chiến Thắng, với diện tích 800 ha, có 676 hộ tham gia. Đã tập huấn được 10 lớp, có 653 lược nông dân tham dự. Nông dân tham gia mô hình được nhà nước hỗ trợ chi phí vật tư như giống, phân bón, chế phẩm xử lý rơm rạ, tiền thuê máy sạ, thiết bị bay phun thuốc; được tập huấn, chuyển giao quy trình sản xuất gồm: Áp dụng cơ giới hóa đồng bộ từ khâu làm đất, gieo sạ đến thu hoạch; quản lý nước tối đa bằng việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, giảm phát thải; quản lý dịch hại tổng hợp, tối đa bảo tồn đa dạng sinh học, giảm độc hại môi trường, không dư lượng thuốc trừ sâu trong sản phẩm gạo; áp dụng bón phân theo vùng chuyên biệt, sử dụng phân bón hữu cơ; quản lý rơm rạ theo nguyên lý nông nghiệp tuần hoàn, thu rơm rạ ra khỏi đồng làm nấm rơm, thức ăn cho gia súc, phân hữu cơ. Qua thực hiện mô hình cho thấy lượng giống, phân bón đều giảm. Đồng ruộng được quản lý nước theo phương pháp ngập - khô xen kẽ. Sự chuyển biến rõ nét nhất chính là nông dân đã cởi bỏ được tâm lý e ngại ban đầu để chuyển sang chủ động tuân thủ quy trình kỹ thuật hiện đại. Giảm lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới cũng góp phần giảm áp lực lên đất, nguồn nước, môi trường và lượng phát thải. Rơm rạ được thu gom, tận dụng thay vì đốt bỏ, mở ra hướng sử dụng phụ phẩm trong sản xuất nông nghiệp tuần hoàn.
Cách tổ chức sản xuất cũng dần thay đổi. Nông dân liên kết với hợp tác xã, còn hợp tác xã kết nối doanh nghiệp; sản phẩm sẽ dần được quản lý theo mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, từng bước đáp ứng yêu cầu của những thị trường có giá trị cao. Điểm quan trọng của đề án 1 triệu ha là không chỉ hướng dẫn nông dân giảm giống, giảm phân bón hay giảm thuốc bảo vệ thực vật mà còn từng bước thay đổi phương thức tổ chức sản xuất theo hướng khoa học và hiệu quả hơn.
Ảnh: Nông dân sử dụng drone trong phun thuốc
Đề án 1 triệu ha ở hợp tác xã nông nghiệp Chiến Thắng, xã Vĩnh Tuy không chỉ là câu chuyện giảm giống, giảm phân bón, giảm nước hay giảm phát thải. Sâu xa hơn đó là cuộc chuyển đổi từ cách làm nông nghiệp dựa vào sản lượng sang tư duy tạo ra giá trị; từ sản xuất riêng lẻ sang sản xuất có tổ chức; từ khai thác đất đai sang chăm sóc và phục hồi đất. Cùng với đó, xã đẩy mạnh cơ giới hóa, sử dụng drone, máy thu gom rơm rạ và phát triển canh tác tuần hoàn. Rơm rạ được tận dụng làm giá thể trồng nấm, phân bón hữu cơ hoàn trả dinh dưỡng cho đất, hạn chế, tiến tới không đốt đồng. Phụ phẩm được khai thác thành nguồn tài nguyên, góp phần giảm chi phí, phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Ảnh: Rơm rạ được thu gom, tận dụng thay vì đốt bỏ, mở ra hướng sử dụng phụ phẩm trong sản xuất nông nghiệp tuần hoàn.
Ngoài ra, Xã Vĩnh Tuy cũng tập trung đào tạo đội ngũ lãnh đạo, quản lý hợp tác xã có năng lực quản trị kinh tế hiện đại, huy động nguồn lực đầu tư thủy lợi, giao thông nội đồng và cơ giới hóa. Địa phương hướng đến mục tiêu tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm gạo của xã. Khi đó, giá trị hạt lúa được quyết định bởi cả năng suất, chất lượng, nguồn gốc và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường. Xa hơn, việc đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải sẽ tạo cơ sở để nông dân tiếp cận thị trường tín chỉ carbon, mở thêm hướng nâng giá trị từ mô hình sản xuất lúa phát thải thấp. Việc triển khai thực hiện đề án được xem là cột mốc bắt đầu cho quyết tâm hành động của người nông dân, doanh nghiệp, Hợp tác xã trong việc cùng nhau xây dựng chuỗi ngành hàng lúa gạo theo hướng bền vững. Nếu làm tốt các giải pháp đề án, không chỉ giúp gia tăng giá trị hạt gạo mà tạo ra môi trường sản xuất lúa gạo bền vững cho việc sản xuất lúa gạo ở thế hệ sau./.
Hồng Mý
